Minorexcursie naar België 2026

20 september 2026

Om over de grens inspiratie op te doen voor het vergroenen van steden, is België absoluut de place to be. Neem het Zuidpark in Antwerpen. Waar ooit een zee van auto’s geparkeerd stond, ligt nu een langgerekt park dat voor ieder wat wils biedt. Niet gek dat The Guardian dit park onlangs uitlichtte als hét voorbeeld van hoe architecten in Europa autogerichte ruimte terugveroveren (lees het artikel hier).

Ontwerpen met voetafdruk van historische dokken

In 2015 won Bart van Gassen van stedenbouwbureau Tractebel de competitie om een 110 meter breed en 900 meter lang park te ontwerpen. Het ontwerp is opgebouwd uit drie zones: de zogenaamde ’tafels’ die de voetafdruk van de historische dokken representeren. Deze drie zones hebben elk een eigen karakter en sfeer. Ze worden geflankeerd door een dubbele bomenrij, pleinen die als schakels tussen de delen fungeren en kleinere groene kamers. Zo zijn er sportvelden die voor een weids effect midden in de stad zorgen, en moestuinen die juist de kleinschaligheid benadrukken.

Het meest opvallend zijn de regentuinen. Als onderdeel van het EU-project Sponge 2020 werd voor het park een slim waterbeheersysteem ontwikkeld dat regenwater opvangt en opslaat in ondergrondse buffers. Dit water wordt vervolgens hergebruikt in de waterelementen van het park. Automobilisten hoeven overigens niet bang te zijn dat er geen plek meer is: onder het gehele park bevindt zich een ondergrondse parkeergarage.

Stadsboeren op daken van pakhuizen

In het Groen Kwartier in Antwerpen is een unieke, groene binnenwereld te bewonderen. Een voormalig industrieel gebied met oude pakhuizen is volledig omgetoverd tot een bruisend ecosysteem waar creatieve ondernemers, horecazaken en stadslandbouwers samenkomen. Wat PAKT echt bijzonder maakt, is de dakboerderij. Op de daken bevindt zich een van de eerste en grootste dakboerderijen van Vlaanderen. Op maar liefst 1.900 m² verbouwen stadsboeren groenten, fruit en kruiden, en er zijn grote kassen en zelfs loopeenden te spotten!

Adriaan Vermeulen, de drijvende kracht achter deze stadslandbouw, vertelde ons dat de beperkte draagkracht van de pakhuisdaken hen in eerste instantie parten speelde. In plaats van een gemiddelde belasting te berekenen, kwam een constructeur tot het geniale idee om de draagkracht per vierkante meter te bepalen. Hierdoor konden de zware moestuinbakken precies op de dragende kolommen worden geplaatst. Om nog meer gewicht te besparen, is er gekozen voor hooibalen. De uiteindelijke oogst bestond niet alleen uit groente en fruit, maar ook uit een actieve community die buurtbewoners met de omgeving en met elkaar verbindt.

Groene Gevel Colleges

Bert Belmans, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Antwerpen, trakteerde de studenten op een college over verschillende typen groene gevels en hun thermische waarden. Ook het Europese EVERGREEN-project passeerde de revue: een grensverleggende samenwerking waarin hightechsensoren, cameratechnieken en drones worden ingezet om de impact van groen te meten.

PAKT heeft bovendien een schitterende groene gevel, die is ontworpen, geproduceerd en geïnstalleerd door Muurtuin.be. Teun Depreeuw is een pionier op het gebied van verticale tuinen en het gezicht achter dit bedrijf. Hij vertelde de studenten over de constructie en de vele uitdagingen die daarbij kwamen kijken. Zo worden de planten in de muur gevoed met grijs water en is de plantenmix specifiek samengesteld om plagen en droogte te doorstaan. Muurtuin is daarnaast partner in ons nieuwe NWO-project Building Skin RE-NATURISED. Daar later meer over!

Ecohuizen zijn de toekomst

Een bezoek aan het EcoHuis leerde ons hoe relatief eenvoudig het is om een eigen woning en tuin te vergroenen. Grondgebonden klimplanten pakken het gebouw in combinatie met een sedumdak helemaal in. Met het loket Wonen en Energie, diverse workshops en interactieve expo’s zoals ‘Antwerpen voor Klimaat’ en ‘Minder grijs, meer groen’ helpt het EcoHuis burgers om inspiratie op te doen en zelf aan de slag te gaan. Dit ‘huis van de toekomst’ heeft onlangs een flinke transformatie ondergaan door de volledige gasinfrastructuur te verwijderen. Verwarming en koeling gebeuren nu via een systeem van lucht-water- en water-waterwarmtepompen in combinatie met PVT-panelen op het dak. Het systeem is in de liftschacht en op het dak te bezichtigen.

Parken en een campus die je alleen in films ziet

Ook andere steden zetten vol in op natuurontwikkeling. Neem bijvoorbeeld Hasselt. Een stad waar je als Nederlander misschien niet snel komt, maar die enorm veel te bieden heeft. De stad telt 90.000 inwoners en huisvest maar liefst 22.000 studenten in het hoger onderwijs. Lies Kuppens, projectmedewerker Milieu & Energie bij de gemeente, vertelde hoe zij bouwt aan een groene campus waar alle hogescholen gecentreerd zijn. Het autoverkeer wordt eromheen geleid via een hoogwaardig bussysteem, waardoor een wandelvriendelijke omgeving ontstaat die de komende jaren nog verder zal vergroenen. De campus maakt deel uit van de Demervallei, die de stad Hasselt probeert te herstellen onder andere als onderdeel van ons Europees project Biodiverse Cities.

Direct aangrenzend ligt het Kapermolenpark. Dit park is ontworpen voor sociaal gebruik en een hoge natuurwaarde. Zo zorgt een ‘natuurlijke’ vijver die ieder jaar overstroomt voor de nodige dynamiek. De vleermuizenkelder is momenteen nog leeg, waarschijnlijk door te veel omgevingslicht. Van de broedwand maken zwaluwen en ijsvogels daarentegen al dankbaar gebruik (zie boven).

Met dank aan Adriaan, Bert, Teun en Lies, die ons hebben rondgeleid en hun expertise met ontzettend veel enthousiasme hebben gedeeld!